Lì xì là phong bao đỏ đựng tiền mừng tuổi, người lớn trao cho trẻ em và người thân đầu năm, kèm một lời chúc. Tục mừng tuổi có ở Việt Nam từ lâu, còn chữ "lì xì" mượn từ tiếng Quảng Đông (lợi thị — 利是, ý "điều tốt lành"). Màu đỏ mang ý may mắn, số tiền không quan trọng bằng lời chúc và sự quan tâm. Ngày nay, lì xì còn là dịp để bố mẹ dạy con về tiền bạc: biết ơn, tiết kiệm, chia sẻ.
Mừng tuổi và lì xì
Người Việt có tục "mừng tuổi" từ trước khi chữ "lì xì" phổ biến: sáng mùng Một, con cháu chúc Tết ông bà, cha mẹ — "mừng" thêm một tuổi mới — và người lớn đáp lại bằng chút tiền mới cùng lời chúc. Tiền mừng tuổi thường là tiền mới, tiền lẻ, để lấy may, "tiền đầu năm".
Chữ "lì xì" lan rộng ở miền Nam từ cộng đồng người Hoa nói tiếng Quảng Đông, rồi phổ biến khắp cả nước cùng với phong bao đỏ in chữ vàng. Ngày nay, hai cách nói "mừng tuổi" và "lì xì" được dùng song song; người miền Bắc lớn tuổi quen nói "mừng tuổi" hơn.
Truyền thuyết về tiền mừng tuổi
Một truyền thuyết có gốc từ Trung Hoa kể: có một con yêu quái tên "Tuế" (hay "Tuý") hay xuất hiện vào đêm giao thừa, xoa đầu trẻ con khiến trẻ ốm sốt. Một gia đình để tám đồng xu bọc giấy đỏ cạnh gối con; khi yêu quái đến, ánh sáng từ đồng xu làm nó sợ chạy mất. Từ đó, người ta cho trẻ tiền gói giấy đỏ để "trấn" tuổi. Đây là truyện dân gian, có nhiều dị bản; nó giải thích vì sao tiền mừng tuổi thường dành cho trẻ nhỏ.
Ý nghĩa của phong bao đỏ
- Màu đỏ: may mắn, vui tươi, xua điều xấu theo quan niệm Á Đông.
- Tiền mới: khởi đầu mới, "tiền đầu năm" may mắn.
- Lời chúc: hay ăn chóng lớn, học giỏi, khoẻ mạnh, làm ăn phát đạt — lời chúc mới là "món quà" chính.
- Hình in trên bao: con giáp của năm, hoa mai hoa đào, chữ Phúc, Lộc — thêm lời chúc bằng hình.
Phép lịch sự khi lì xì và nhận lì xì
| Người lì xì | Người nhận |
|---|---|
| Trao bằng hai tay hoặc tay phải, kèm lời chúc | Nhận bằng hai tay, cảm ơn và chúc lại |
| Không so sánh số tiền giữa các cháu trước mặt mọi người | Không mở phong bao ngay trước mặt người lì xì (theo phép lịch sự phổ biến) |
| Chọn tiền mới, phong bao sạch đẹp | Không chê bai, so sánh "bác này cho nhiều, cô kia cho ít" |
| Số tiền vừa với khả năng, không ganh đua | Trẻ nhỏ đưa bố mẹ giữ hộ hoặc tự bỏ heo đất |
Ở một số nơi, người ta tránh lì xì số tiền có con số bị coi là không may theo cách đọc dân gian; đây là quan niệm từng nhà, không bắt buộc. Người lớn tuổi cũng được con cháu "mừng tuổi" lại — thường là phong bao đỏ kèm lời chúc sống lâu, khoẻ mạnh.
Lì xì và bài học về tiền cho trẻ
Tiền lì xì thường là khoản tiền lớn nhất trong năm mà trẻ tự có. Đây là cơ hội tốt để bố mẹ dạy con những điều cơ bản về tiền, tuỳ theo tuổi:
- 3 – 5 tuổi: tập cảm ơn, tập cất phong bao vào một chỗ; bỏ tiền vào heo đất.
- 6 – 9 tuổi: cùng con đếm tiền, ghi vào một cuốn sổ nhỏ; chia ba phần: tiết kiệm, tiêu, chia sẻ (mua quà cho ông bà, ủng hộ bạn khó khăn).
- 10 tuổi trở lên: cho con tự lập kế hoạch dùng một phần tiền; mở sổ tiết kiệm hoặc tài khoản cho trẻ (theo quy định của ngân hàng) với sự đồng ý của bố mẹ.
Nhiều gia đình có thói quen "giữ hộ" tiền lì xì của con. Nếu giữ, hãy nói rõ với con giữ để làm gì, và khi con lớn có thể cho con xem tiền đã được dùng hay tiết kiệm thế nào. Minh bạch giúp con tin tưởng và học được cách quản lý.
Lì xì thời điện thoại
Những năm gần đây, lì xì qua chuyển khoản, ví điện tử, "phong bao điện tử" ngày càng phổ biến, nhất là giữa người thân ở xa. Cách này tiện, nhưng mất đi cảm giác cầm phong bao đỏ. Nhiều gia đình kết hợp: chuyển khoản cho người ở xa, phong bao thật cho trẻ nhỏ trong nhà. Cẩn thận với tin nhắn "nhận lì xì" lạ có đường link — có thể là lừa đảo; chỉ nhận chuyển khoản từ người quen, qua ứng dụng chính thức.
Góc nhìn hôm nay: một phong bao, một lời chúc viết tay
Năm nay, thử viết thêm một dòng nhỏ lên mỗi phong bao lì xì cho các cháu: tên cháu và một lời chúc riêng — "Chúc Minh năm nay đạp xe giỏi", "Chúc An đọc hết bộ truyện con thích". Tiền rồi sẽ tiêu, nhưng phong bao có chữ của ông bà, cô chú thì nhiều đứa trẻ giữ lại rất lâu. Đó là cách làm cho lì xì trở lại đúng ý nghĩa ban đầu: một lời chúc, chứ không phải một con số.
Câu hỏi thường gặp
Lì xì nghĩa là gì?
Lì xì là phong bao đỏ đựng tiền mừng tuổi đầu năm. Chữ "lì xì" mượn từ tiếng Quảng Đông, mang ý điều tốt lành; người Việt cũng gọi là mừng tuổi.
Vì sao phong bao lì xì màu đỏ?
Màu đỏ tượng trưng cho may mắn, vui tươi và theo quan niệm Á Đông giúp xua điều xấu. Truyền thuyết kể tiền gói giấy đỏ giúp trẻ tránh yêu quái đêm giao thừa.
Có nên mở bao lì xì trước mặt người cho không?
Theo phép lịch sự phổ biến, không nên mở ngay trước mặt người lì xì. Hãy nhận bằng hai tay, cảm ơn và chúc lại.
Nên dạy con dùng tiền lì xì thế nào?
Tuỳ tuổi, có thể dạy con cất giữ, ghi sổ, chia tiền thành phần tiết kiệm, tiêu và chia sẻ, và nói rõ với con nếu bố mẹ giữ hộ tiền để làm gì.