Sầu riêng Việt Nam: giống Ri6, Monthong, mùa vụ và cách chọn quả ngon

Sầu riêng ở Việt Nam trồng nhiều ở đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, với các giống phổ biến như Ri6, Monthong (Dona), sầu riêng cơm vàng hạt lép và các giống địa phương. Mùa chính ở miền Tây thường khoảng tháng 5 – 7, ở Tây Nguyên muộn hơn, khoảng tháng 8 – 10. Chọn sầu riêng ngon nhìn ở gai, cuống, nghe tiếng gõ và ngửi mùi — và nên nhớ đây là loại quả rất giàu năng lượng, ăn vừa phải.

Sầu riêng ở Việt Nam

Sầu riêng là cây nhiệt đới gốc Đông Nam Á. Ở Việt Nam, những vùng trồng lâu đời ở Nam Bộ như Cái Mơn (vùng Bến Tre cũ, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), Lái Thiêu (vùng Bình Dương cũ, nay thuộc TP Hồ Chí Minh), Long Khánh (Đồng Nai), cùng các vùng mới phát triển mạnh ở Tây Nguyên như Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng. Trong mấy năm gần đây, sầu riêng trở thành một trong những mặt hàng trái cây xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam; diện tích trồng mở rộng rất nhanh.

Các giống sầu riêng phổ biến

Cách chọn sầu riêng ngon

1. Nhìn gai: gai to, thưa, đầu gai hơi khô là quả già; gai nhọn, sít, xanh là non.
2. Nhìn cuống: cuống to, còn tươi, chắc; cuống khô héo là để lâu.
3. Bóp hai gai cạnh nhau: gai chụm lại có độ đàn hồi là quả đã chín vừa.
4. Nghe tiếng: gõ nhẹ bằng que hoặc sống dao, tiếng bộp bộp (rỗng) là cơm đã chín, tách vỏ; tiếng đanh, chắc là còn sống.
5. Ngửi: mùi thơm đặc trưng toả ra ở cuống và rãnh múi; không có mùi chua, mùi lên men.
6. Nhìn rãnh múi: rãnh rõ, các múi căng đều là quả có nhiều cơm.

Mua ở nơi uy tín, có thể nhờ người bán bổ thử. Sầu riêng chín cây thường thơm ngon hơn quả hái non rồi ủ chín.

Sầu riêng và sức khoẻ

• Nhiều năng lượng: sầu riêng giàu đường và chất béo; vài múi đã có lượng năng lượng đáng kể. Người đang giảm cân, người có bệnh lý về đường huyết, mỡ máu nên ăn ít và hỏi bác sĩ.
• Không uống rượu bia cùng: nhiều khuyến cáo dân gian và một số nghiên cứu cho rằng ăn sầu riêng cùng rượu có thể gây khó chịu; để an toàn, tránh kết hợp.
• Ăn vừa phải: ăn nhiều dễ đầy bụng, nóng trong theo cảm nhận của nhiều người.
• Trẻ nhỏ: chia múi nhỏ, bỏ hạt, vì hạt sầu riêng to và trơn.

Mùi sầu riêng và phép lịch sự

Mùi sầu riêng rất mạnh: có người mê, có người không chịu nổi. Nhiều khách sạn, phương tiện công cộng, máy bay ở Đông Nam Á cấm mang sầu riêng. Khi mang sầu riêng về nhà chung cư, đi xe chung, nên bọc kín nhiều lớp. Ăn xong, lau dọn sạch và mở cửa thông thoáng. Mẹo dân gian: rửa tay bằng nước chảy qua vỏ sầu riêng (múi đã ăn) giúp bớt mùi trên tay.

Sầu riêng trong bếp Việt

• Chè sầu riêng, kem sầu riêng, sinh tố sầu riêng.
• Bánh pía (bánh lột da) nhân sầu riêng — đặc sản Sóc Trăng.
• Kẹo sầu riêng, bánh sầu riêng ở các vùng trồng.
• Hạt sầu riêng luộc hoặc nướng ở một số nơi.

Những vùng sầu riêng khác của Đông Nam Á

Sầu riêng là "vua trái cây" của cả Đông Nam Á. Thái Lan nổi tiếng với Monthong và các vùng sầu riêng phía đông; Malaysia nổi tiếng với Musang King, Black Thorn; Indonesia có rất nhiều giống bản địa, kể cả những loài sầu riêng hoang dã ruột đỏ, vàng cam. Người Singapore còn xây một nhà hát có mái hình gai sầu riêng. Mỗi nước tự hào về giống của mình, và người sành sầu riêng hay so sánh như người sành trà so các vùng chè. Với người Việt, Ri6 và các giống cơm vàng hạt lép miền Tây vẫn là niềm tự hào riêng.

Góc nhìn hôm nay: hiểu cây trước khi mê quả

Cây sầu riêng mất nhiều năm mới cho quả ổn định, rất "khó tính": sợ úng, sợ hạn, sợ mặn. Những năm hạn mặn ở miền Tây, nhiều vườn sầu riêng bị thiệt hại nặng. Lần tới ăn sầu riêng, hãy kể cho con nghe một cây sầu riêng cần bao nhiêu năm, bao nhiêu công chăm mới có quả — một múi sầu riêng ngon là kết quả của cả một mùa mưa nắng của nhà vườn.