Mê cung giấy là hình vẽ các lối đi và bức tường, người giải phải nối từ lối vào đến lối ra mà không xuyên tường. Cách giải đơn giản nhất là quy tắc bám tường: đặt tay (hoặc bút) bám một bên tường, cứ thế đi, chắc chắn sẽ ra — miễn là mê cung không có "đảo" tường tách rời. Tự vẽ một mê cung cũng dễ hơn nhiều người nghĩ, chỉ cần một lưới ô vuông và một quy tắc đục tường.
Hai loại "mê cung": một lối và nhiều lối
Tiếng Anh có hai chữ mà tiếng Việt thường dịch chung là mê cung:
- Labyrinth (mê đạo một lối): chỉ có một con đường duy nhất, uốn lượn từ ngoài vào tâm, không có ngã rẽ. Không thể lạc, chỉ có đi chậm. Đây là kiểu hình xoắn trên nền nhà thờ thời Trung cổ.
- Maze (mê cung nhiều lối): có ngã rẽ, ngõ cụt, có khi có vòng lặp. Người đi phải chọn, và có thể lạc.
Mê cung trên giấy mà trẻ em hay giải thuộc loại thứ hai.
Quy tắc bám tường
Đặt tay phải (hoặc tay trái, miễn là không đổi giữa chừng) chạm vào bức tường bên cạnh ngay ở lối vào. Đi tới, tay luôn chạm tường. Gặp ngõ cụt thì vòng theo tường quay ra. Cứ thế, bạn sẽ đến lối ra.
Vì sao đúng? Nếu mọi bức tường đều nối liền nhau thành một khối (kể cả nối với tường bao ngoài), thì bám theo nó giống như lần theo mép của một hình duy nhất — sớm muộn bạn đi hết mép đó, và lối ra nằm đâu đó trên mép.
Khi nào quy tắc thất bại
Nếu mê cung có một "đảo tường" — cụm tường đứng riêng, không nối với tường bao — mà lối ra hoặc đích nằm giữa mê cung, bạn có thể đi vòng quanh đảo mãi không thoát. Nhiều mê cung bằng cây xanh được thiết kế cố ý như vậy, đặt đích ở giữa để người bám tường đi vòng quanh.
Các cách giải khác
| Cách | Làm thế nào | Ưu – nhược |
|---|---|---|
| Bám tường | Một tay bám tường suốt | Rất dễ; hỏng khi có đảo tường |
| Đi ngược từ lối ra | Bắt đầu từ đích, tìm đường về lối vào | Hiệu quả trên giấy vì ngõ cụt thường đặt gần lối vào |
| Lấp ngõ cụt | Tô kín mọi ngõ cụt, lấp dần đến khi chỉ còn đường thông | Chắc chắn trên giấy; không dùng được khi đi thật |
| Đánh dấu ngã rẽ (cách Trémaux) | Đánh dấu mỗi lối đã đi; không đi lối đã đánh dấu hai lần | Giải được mọi mê cung, kể cả có đảo; cần phấn hoặc dấu |
Cách đánh dấu ngã rẽ mang tên kỹ sư người Pháp Charles Pierre Trémaux, được mô tả từ thế kỷ 19. Nó giống truyện cổ Hy Lạp về cuộn chỉ của Ariadne: để lại dấu vết để biết mình đã đi đâu.
Tự vẽ một mê cung bằng lưới ô vuông
Đây là cách vẽ đơn giản nhất, cho ra mê cung "hoàn hảo" (từ một điểm bất kỳ đến điểm khác chỉ có đúng một đường, không có vòng lặp):
- Kẻ một lưới ô vuông, ví dụ 8 × 8 ô. Mọi cạnh ô đều là tường.
- Chọn một ô bắt đầu, đánh dấu "đã đến".
- Từ ô hiện tại, chọn ngẫu nhiên một ô bên cạnh chưa đến. Xoá bức tường giữa hai ô, sang ô mới, đánh dấu.
- Nếu mọi ô bên cạnh đều đã đến, lùi về ô trước đó và thử tiếp.
- Lặp lại đến khi mọi ô đều đã đến. Mở một lối vào ở cạnh này và lối ra ở cạnh kia.
Cách này người làm tin học gọi là "đào sâu rồi quay lui". Khi vẽ tay, có thể tung xúc xắc để chọn hướng (1–2 lên, 3–4 sang phải…). Mê cung vẽ kiểu này có hành lang dài, ngoằn ngoèo, rất hợp cho bé 6–10 tuổi.
Mẹo cho mê cung hay hơn
- Đặt vài ngõ cụt "hấp dẫn" ngay gần lối vào — người giải sẽ hăng hái lao vào đó.
- Lối đi đúng nên đi qua gần mọi góc của hình, để người giải không đoán được hướng.
- Vẽ mê cung trong một hình có ý nghĩa: con cá, quả dưa, bản đồ Việt Nam, cái nón lá.
- Với bé nhỏ, lối đi rộng (ô to), ít ngã rẽ, có hình con vật ở đích để bé muốn tới.
Mê cung cho bé theo tuổi
- 3–4 tuổi: đường rộng, 1–3 ngã rẽ. Bé dùng ngón tay đi trước, rồi mới dùng bút sáp.
- 5–6 tuổi: lưới khoảng 5 × 5 đến 8 × 8 ô, vài ngõ cụt.
- 7–10 tuổi: lưới lớn hơn, có cầu vượt (lối đi băng qua lối khác), có thể tự vẽ mê cung cho bạn.
Giải mê cung tập cho bé lập kế hoạch: nhìn trước vài bước, quay lại khi sai mà không bực. Khi bé đi vào ngõ cụt, đó không phải "sai", mà là đã biết thêm một lối không cần đi.
Góc nhìn hôm nay: mê cung trong máy tính
Các cách giải mê cung là tổ tiên của những thuật toán tìm đường mà máy tính dùng hôm nay: robot hút bụi tìm lối trong phòng, nhân vật trong phần mềm mô phỏng tìm đường quanh vật cản, chương trình dẫn đường tìm lối giữa các phố. Lần sau cùng con giải một mê cung, hãy thử cả bốn cách trong bảng trên — bám tường, đi ngược, lấp ngõ cụt, đánh dấu — và xem cách nào nhanh nhất với mê cung đó. Đó là một bài học nhỏ về chuyện không có một cách giải tốt nhất cho mọi bài.
Câu hỏi thường gặp
Quy tắc bám tường trong mê cung là gì?
Là cách giải bằng cách luôn giữ một tay chạm vào bức tường bên cạnh từ lối vào và cứ thế đi. Nếu mọi bức tường nối liền nhau, cách này chắc chắn dẫn tới lối ra.
Bám tường có giải được mọi mê cung không?
Không. Nếu mê cung có cụm tường đứng riêng như một hòn đảo và đích nằm giữa, người bám tường có thể đi vòng mãi. Khi đó cần cách đánh dấu ngã rẽ.
Labyrinth và maze khác nhau thế nào?
Labyrinth chỉ có một con đường duy nhất không có ngã rẽ, đi chậm chứ không lạc. Maze có ngã rẽ và ngõ cụt, người đi phải chọn đường và có thể lạc.
Làm sao tự vẽ một mê cung?
Kẻ lưới ô vuông, bắt đầu từ một ô, chọn ngẫu nhiên ô bên cạnh chưa đến rồi xoá tường giữa hai ô, lùi lại khi bị kẹt, lặp đến khi đi hết mọi ô. Cuối cùng mở lối vào và lối ra.
Mẹo giải mê cung trên giấy nhanh nhất là gì?
Thử đi ngược từ lối ra về lối vào, vì người vẽ thường đặt nhiều ngõ cụt gần lối vào. Hoặc tô kín dần các ngõ cụt cho đến khi chỉ còn đường thông.