Giải vô địch trí nhớ thế giới và các kỹ thuật nhớ của vận động viên

Giải vô địch trí nhớ thế giới (World Memory Championships) được tổ chức lần đầu năm 1991 ở London, với những phần thi như nhớ thứ tự bộ bài, dãy số, tên và khuôn mặt, hình trừu tượng. Người thi giỏi nhất thuộc thứ tự cả bộ bài 52 lá trong chưa tới nửa phút. Họ không có trí nhớ chụp ảnh: họ dùng hệ thống biến số và lá bài thành hình ảnh, đặt vào cung điện ký ức, và luyện tập hàng giờ mỗi ngày.

Ra đời thế nào

Giải đầu tiên năm 1991 do Tony Buzan (tác giả nổi tiếng với sơ đồ tư duy) và đại kiện tướng cờ vua Raymond Keene tổ chức ở London. Những năm đầu chỉ có vài người tham gia. Dần dần giải lớn lên, các nước tổ chức giải quốc gia, và từ những năm 2010 có nhiều tổ chức khác nhau cùng tổ chức giải quốc tế với thể lệ hơi khác nhau.

Người Anh Dominic O'Brien vô địch thế giới tám lần trong thập niên 1990 và 2000, và viết nhiều sách phổ biến kỹ thuật của mình. Những năm gần đây, các vận động viên từ châu Á, nhất là Trung Quốc và Mông Cổ, thường giành nhiều thứ hạng cao.

Các phần thi thường gặp

Kỷ lục thay đổi gần như mỗi năm. Tính tới những năm gần đây, kỷ lục bài tốc độ đã xuống dưới 15 giây cho một bộ 52 lá; trong 5 phút, người giỏi nhất nhớ được vài trăm chữ số. Muốn biết số mới nhất, hãy tra trang kết quả chính thức của từng tổ chức.

Kỹ thuật thứ nhất: biến số thành hình

Số khó nhớ vì trừu tượng. Ý tưởng chung của mọi hệ thống: gán mỗi số (hoặc mỗi cặp số) một hình ảnh cố định, học thuộc bảng này một lần, rồi dùng mãi.

Hệ thống âm (Major system)

Mỗi chữ số ứng với một nhóm phụ âm (ví dụ trong bản tiếng Anh: 1 = t/d, 2 = n, 3 = m…). Ghép phụ âm với nguyên âm tuỳ ý để tạo từ: 21 thành một từ có âm n rồi t. Người Việt có thể tự làm bảng theo phụ âm tiếng Việt. Hệ thống này có từ thế kỷ 17 – 19 ở châu Âu.

Hệ thống người – hành động – đồ vật (PAO)

Mỗi số từ 00 đến 99 gán một người (thường là người mình biết hoặc nhân vật), một hành động và một đồ vật đặc trưng. Một dãy sáu chữ số ghép thành một cảnh: người của cặp đầu, làm hành động của cặp giữa, với đồ vật của cặp cuối. Sáu chữ số thành một hình. Dominic O'Brien phát triển một hệ thống giống thế, nay hay gọi là hệ thống Dominic.

Kỹ thuật thứ hai: cung điện ký ức

Có hình rồi, phải đặt chúng theo đúng thứ tự. Vận động viên dùng nhiều cung điện ký ức — mỗi cung điện vài chục điểm dừng: nhà ông bà, trường cũ, con phố quen. Với bộ bài, mỗi điểm dừng giữ hai ba lá (đã biến thành hình). Họ luân phiên cung điện để hình cũ có thời gian "phai", tránh lẫn với lần thi trước.

Kỹ thuật thứ ba: tên và khuôn mặt

Với phần nhớ tên, họ tìm một nét nổi bật trên khuôn mặt (lông mày rậm, mũi cao), biến cái tên thành một hình ("Hoa" thành bông hoa), rồi gắn hình vào nét đó: bông hoa mọc ra từ lông mày rậm. Đây là kỹ thuật ai cũng dùng được khi gặp đối tác hay đồng nghiệp mới.

Người thường học được gì

Năm 2005, nhà báo Mỹ Joshua Foer đi viết bài về giải trí nhớ Mỹ, rồi thử tập theo các vận động viên. Một năm sau, năm 2006, anh vô địch giải trí nhớ Mỹ. Anh kể lại trong cuốn Moonwalking with Einstein (2011) và nhấn mạnh: anh không có năng khiếu đặc biệt; kỹ thuật và luyện tập làm nên khác biệt.

Nghiên cứu năm 2017 trên tạp chí Neuron cũng cho thấy não của vận động viên trí nhớ không khác người thường về cấu trúc, và người mới tập phương pháp loci sáu tuần đã cải thiện rõ.

Nhưng cũng cần nói thật: vận động viên trí nhớ vẫn quên chìa khoá, quên hẹn như mọi người. Kỹ thuật chỉ giúp khi được chủ động dùng. Trí nhớ không phải một "cơ bắp chung" luyện một chỗ là mạnh mọi chỗ.

Góc nhìn hôm nay: thử nhớ mười chữ số

Nhờ ai đó đọc mười chữ số ngẫu nhiên. Lần đầu, cố nhớ theo cách bình thường. Lần sau, với mười chữ số khác, chia thành năm cặp, biến mỗi cặp thành một hình bằng bất kỳ liên tưởng nào (12 là tháng Chạp – cành đào; 45 là xe máy cũ của bố; 07 là bảy chú lùn…), rồi đặt năm hình vào năm điểm dừng trong nhà. Phần lớn người thử thấy lần thứ hai nhớ được nhiều hơn hẳn — và bắt đầu hiểu vì sao một bộ bài 52 lá có thể thuộc trong vài chục giây.